Veiligheid op het werk: een belangrijke factor in het werkproces
In de spannende fabricage moet de term „arbeidsbescherming“ breed worden opgevat. Want moderne arbeidsbescherming is preventief en wacht niet op schade of gebeurtenissen die pas achteraf kunnen worden gewijzigd of verbeterd.
Man schützt den Menschen nicht vor der Arbeit, sondern vor allen Gefahren, die von der Tätigkeit ausgehen.
Arbeidsbescherming: Combinatie van verschillende parameters
Daarom wordt „Arbeidsveiligheid“ tegenwoordig begrepen als een noodzakelijke combinatie „Veiligheid-Gezondheid-Milieubescherming“ (SGU of internationaal HSE Health-Safety-Environment genoemd) en moet het ook zo worden toegepast. De verantwoordelijkheid voor de bescherming van werknemers ligt hierbij uitsluitend bij de „gebruiker“, de ondernemer. Verantwoordelijke smeermiddelfabrikanten houden daarom al rekening met deze factoren bij de ontwikkeling van koelsmeermiddelen. Bovendien moet een machinegereedschap zo worden uitgerust dat de inspanningen van fabrikanten en gebruikers van koelsmeermiddelen later niet tevergeefs zijn, afgezien van belangrijke economische belangen. SGU/HSE begint dus al bij de beoogde aankoop van een machine en bij de keuze van het koelsmeermiddel.
Arbeidsveiligheid is een preventieve maatregel
Want wat veel ondernemers onvoldoende beseffen: de oorzaak van latere ongevallen en schade ligt vaak al in de planning van de aanschaf van machines of het te gebruiken smeermiddel. Een verkeerde beslissing kan onder bepaalde omstandigheden op een later moment leiden tot een totale uitval van het werkproces, bijvoorbeeld wanneer zich een schadegeval voordoet in de vorm van een ongeval of een ziekte. Aanpassingen aan de machine, het smeermiddel en het werkproces, en de daarmee gepaard gaande onderbrekingen, zijn in alle opzichten kostbaar en kunnen worden voorkomen door systematisch voorzorgsmaatregelen te nemen.
Veiligheid op het werk met het TOP-model
Een systematische voorzorgsmaatregel wordt geboden door te werken volgens het T-O-P-model. Het voorziet in drie thema's voor individuele maatregelen:
- Technische maatregelen: Alles wat aan de machine zelf kan worden aangepast om de arbeidsveiligheid te waarborgen. Bijvoorbeeld het aanbrengen van afschermingen of noodstopvoorzieningen, of ook de keuze van een hoogwaardig smeermiddel.
- organisatorische maatregelen: Alles wat de werkzaamheden van medewerkers betreft. Hieronder valt bijvoorbeeld een „vier-ogenprincipe“ bij de machine.
- Personeelsgerelateerde maatregelen: Alles wat te maken heeft met de opleiding en voorbereiding van medewerkers. Een klassiek voorbeeld is de veiligheidsinstructie.
Aan het begin staat: KSS gevaren herkennen
Smeermiddelen en koelsmeermiddelen worden steeds beter verdragen door contact met organisch materiaal zoals de menselijke huid. Maar ook hier geldt: veiligheid voorop!
Allereerst is het van belang om het risicopotentieel te onderkennen dat voortvloeit uit het gebruik van koelsmeermiddelen. Dit wordt heel duidelijk wanneer men de volgende cijfers met elkaar vergelijkt: In de metaalverwerkende industrie hebben smeermiddelen het grootste aandeel (33%) als veroorzaker van huidaandoeningen met een bevestigd vermoeden van beroepsziekte, gevolgd door de metalen zelf met 17% en technische oliën en vetten met 16% (BGI 658 „Huidbescherming in metaalbedrijven“, uitgave 2008). Allergisch contacteczeem kan in chronische vorm een leven lang aanhouden. Ook al tonen studies aan dat in 70% van de gevallen een gunstig genezingsverloop kan worden bereikt als men het contact met het allergeen zelf consequent vermijdt, is de eerste doelstelling simpelweg het principieel vermijden van contact met welk allergeen dan ook. Geen contact betekent dat de allergie niet wordt geactiveerd.
KSS en hun gevarenpotentieel
Rhenus Lub blijft onderzoek doen naar huidvriendelijke koelsmeermiddelen die de veiligheid op het werk vergroten. Toch gaat het om stoffen die, om hun belangrijke taken in de industrie te kunnen vervullen, moeten worden verrijkt met verschillende bestanddelen en additieven, ook al neemt de concentratie daarvan gestaag af:
- algemene giftigheid
- kankerverwekkende (carcinogene) bestanddelen zoals N-nitrosaminen
- reprotoxische (voortplantingsgevaarlijke) ingrediënten, zoals boorzuur
- meervoudig werkzame ingrediënten (kankerverwekkende en allergene stoffen), zoals formaldehyde in biociden
- Micro-organismen (bacteriën, schimmels en gisten), die bijvoorbeeld schade aan organen in de longen en lever kunnen veroorzaken
- Allergenen
- Verhoogd brandgevaar bij niet-watermengbare koelsmeermiddelen
Een onvoorbereide en onzorgvuldige omgang met KSS leidt snel tot gedeeltelijke uitval en langdurige beroepsziekten bij de medewerkers. Dit is onplezierig voor de getroffen personen en betekent lange uitvalperiodes. Voor het bedrijf zijn dergelijke gebeurtenissen, zeker als ze zich herhaaldelijk voordoen, simpelweg schadelijk voor de balans.
Arbeidsveiligheid: Statistieken tonen positieve ontwikkeling
Het werken met KSS brengt dus een zeker gevarenpotentieel met zich mee. Een statistiek over huidaandoeningen in Duitsland over meerdere jaren toont het volgende beeld:
Enerzijds worden bedrijven en werknemers steeds gevoeliger voor huidziekten die worden veroorzaakt door het gebruik van smeermiddelen. Dit verklaart de stijgende lijn van vermoedelijke gevallen sinds 2007. Anderzijds zijn de smeermiddelen blijkbaar steeds veiliger geworden en de arbeidsbeschermingsmaatregelen steeds geavanceerder. Dit blijkt uit het dalende aantal beroepsziekten dat door het gebruik van koel-smeermiddelen wordt veroorzaakt.
Het loont dus de moeite om de werkprocessen volgens het T-O-P-model te optimaliseren, om zo de medewerkers te beschermen en uitval tot aan arbeidsongeschiktheid te vermijden.
